Een dinsdagavond in de Reguliersdwarsstraat

Op een dinsdagavond loopt een man van begin vijftig door de Reguliersdwarsstraat. Hij komt hier al sinds 1992. Vroeger stond hij hier in de rij voor April. Nu staat er een koffietent waar je matcha latte bestelt. De gevel is wit. De muziek binnen is zacht.

Hij vertelt het zonder veel emotie. Bars sluiten. Darkrooms verdwijnen. Wat ervoor terugkomt, is mooier, schoner, vaak ook duurder. En vaak niet meer alleen voor ons.

Een scene in beweging

De cijfers liegen niet. In Amsterdam zijn de afgelopen vijftien jaar tientallen homobars gesloten. In Londen verdween volgens onderzoek van University College London tussen 2006 en 2017 bijna zestig procent van de queer ruimtes. New York, Berlijn, Parijs: overal hetzelfde verhaal.

De redenen zijn bekend. Hogere huren. Apps als Grindr maken fysieke ontmoetingsplekken minder nodig. Jongere generaties drinken minder. En homo's hoeven zich niet meer te verstoppen in een achterafstraat. Ze gaan gewoon naar de kroeg op de hoek.

Dat klinkt als vooruitgang. En dat is het ook. Maar er is iets wat verloren gaat. Iets wat moeilijk te benoemen is.

De waarde van een aparte plek

Een homobar was niet alleen een bar. Het was een plek waar je elkaar herkende zonder iets te zeggen. Waar een jongen van negentien naast een man van zestig kon staan. Waar leraren, bouwvakkers en advocaten dezelfde muziek hoorden. Generaties mengden zich, klassen vermengden zich.

Die functie is nu verspreid. Een deel zit op apps. Een deel zit in de sportschool. Een deel zit op vakantie in Mykonos of Sitges. De gemeenschap is niet weg. Ze is alleen versplinterd.

Vraag een twintiger of hij dat erg vindt, en je krijgt vaak een schouderophalen. Hij heeft genoeg vrienden. Hij heeft Instagram. Hij heeft een vriend gevonden via Hinge, niet via een dansvloer. De oude scene is voor hem folklore. Iets uit films van Pedro Almodóvar.

De andere kant

Toch is er ook een tegengeluid. Niet alleen van oudere homo's met heimwee. Ook van jongeren zelf.

Onderzoek van het SCP laat zien dat eenzaamheid onder LHBT-jongeren juist hoger ligt dan onder leeftijdsgenoten. Een app op je telefoon vervangt geen kroeg waar je drie uur kunt blijven hangen. Een DM is geen gesprek aan de bar.

Bovendien: niet iedere homo woont in Amsterdam of Utrecht. In Emmen, Sittard of Goes is er vaak niets. Geen bar, geen café, geen ontmoetingsplek. Wie daar opgroeit, leert zichzelf vooral kennen via een scherm. Dat is een armoedige introductie tot je eigen leven.

Sportschool en sober

Wat ervoor in de plaats komt, is interessant. De moderne homo gaat minder naar de bar en meer naar de gym. Personal trainers in Amsterdam vertellen dat hun klantenbestand voor een groot deel uit gay mannen bestaat. Eiwit in plaats van bier. Crossfit in plaats van cruisen.

Daarnaast zijn er sober events, queer book clubs, hardloopgroepen, kookclubs. Allemaal alcoholvrij, allemaal serieus. Een vriend van veertig zei laatst: "Ik ken nu meer homo's via mijn yogastudio dan via het uitgaan."

Dat is gezonder. Letterlijk. Maar het is ook braver. De rafelranden van de oude scene, de seks, de drank, de chaos, hadden ook een functie. Ze waren een ontsnapping uit een wereld die je niet wilde. Nu hoeft die ontsnapping niet meer. Het leven zelf is acceptabel geworden.

Wat we ervoor terugkrijgen

De winst is enorm. Een homostel kan in vrijwel elke Nederlandse stad hand in hand lopen zonder problemen. Trouwen mag. Kinderen krijgen mag. Hypotheek krijgen lukt. Op je werk uit de kast komen is in de meeste sectoren geen drama meer.

Dat is precies waar de generatie voor ons voor heeft gevochten. Het is bizar om daarover te klagen.

Toch hoor je in gesprekken vaak een ondertoon van verlies. Niet van het verleden zelf. Wel van de intensiteit. Toen iets verboden was, voelde het ook urgent. Een kus in een achterafbar voelde als verzet. Een kus op een terras op de Amstel voelt als koffie bestellen.

Een gemeenschap zonder vijand

Misschien is dat het echte probleem. Een gemeenschap die zich vormt rond gedeelde uitsluiting, weet niet zo goed wat ze moet doen als die uitsluiting wegvalt. De vijand verdwijnt, en dan blijkt dat de gemeenschap deels uit de vijand bestond.

Dat is een ongemakkelijke gedachte. Maar je ziet hem wel terug. In de eindeloze interne ruzies over Pride. Over wie er wel of niet bij hoort. Over of de regenboog inclusief genoeg is. Een groep die geen externe strijd meer heeft, vindt er een interne.

Buiten Nederland ligt dat anders. In Hongarije, Rusland, Oeganda is de strijd nog heel concreet. Een Hongaarse vriend zei vorig jaar: "Jullie ruzieën over vlaggen. Wij vechten om te bestaan." Dat zet de zaken in perspectief.

Wat blijft

De man van vijftig in de Reguliersdwarsstraat klaagt niet echt. Hij stelt vast. De wereld verandert. Plekken verdwijnen. Andere komen ervoor terug.

Misschien is dat ook het eerlijke antwoord. Een gemeenschap die zo lang in de marge leefde, krijgt nu de luxe om gewoon te zijn. Gewoon naar de gym. Gewoon naar de yogastudio. Gewoon thuis op de bank, met een partner en een kat.

Wat we ervoor inleveren is de magie van het buitenstaander zijn. Dat is een prijs. Maar het is een prijs die de meesten met plezier betalen. En wie de oude scene mist, kan altijd nog naar Berlijn. Daar is het, voorlopig, nog niet voorbij.