Op de Reguliersdwarsstraat staat een man van een jaar of zestig tegen een gevel geleund. Hij rookt en kijkt naar de overkant. Daar zat vroeger Havana. Nu zit er een conceptstore met kaarsen van veertig euro.

"Het was hier elke vrijdag vol," zegt hij tegen niemand in het bijzonder. "Nu loop ik door en herken ik niets meer."

Het is een scène die zich overal in Europa afspeelt. In Berlijn, in Londen, in Parijs. De homobars sluiten. De darkrooms zijn weg. De cruisegebieden in het park zijn opgeruimd. En vrijwel niemand lijkt het erg te vinden.

Een stille uittocht

De cijfers zijn duidelijk. In Londen sloot tussen 2006 en 2022 ruim de helft van alle gay venues. Amsterdam telde in de jaren negentig zo'n veertig homobars. Nu zijn het er nog een handvol. Berlijn ziet zijn legendarische clubs één voor één verdwijnen onder druk van vastgoedprijzen.

De redenen zijn bekend. Gentrificatie. Stijgende huren. Apps als Grindr die de noodzaak van fysieke ontmoeting hebben uitgehold. En, niet onbelangrijk: de bredere acceptatie. Wie hand in hand over de Albert Cuyp kan lopen, hoeft zich niet meer te verstoppen in een achterafkroeg.

Vooruitgang dus. Toch knaagt er iets.

Wat een bar was

Een homobar was nooit alleen een bar. Het was een opvangcentrum. Een datingbureau. Een familievervanger voor wie door zijn echte familie was uitgespuugd. Wie in 1985 op zijn negentiende uit een dorp in Drenthe naar Amsterdam kwam, vond daar een nieuw leven. Niet via een app. Maar via een wildvreemde aan de bar die zei: kom, je mag bij mij op de bank.

Die functie verdwijnt. En de vraag is of de app dat opvangt. Onderzoek van het Britse King's College liet zien dat eenzaamheid onder homoseksuele mannen boven de vijftig fors hoger ligt dan onder hetero's van dezelfde leeftijd. In Nederland komen de cijfers van het Sociaal en Cultureel Planbureau in dezelfde richting uit.

De ironie is wrang. Nooit eerder waren we zo zichtbaar. En nooit eerder waren zoveel oudere homomannen zo alleen.

De jongere generatie haalt de schouders op

Een vriend van eind twintig zei laatst: "Ik snap die nostalgie niet. Die bars waren toch vooral rokerig en duur?"

Hij heeft een punt. Niet elke darkroom was een veilige haven. Er was ook racisme. Bodyshaming. Drugs die levens verwoestten. De gay scene van toen was geen paradijs. Wie dat beweert, liegt of vergeet selectief.

En toch. Mijn vriend ontmoet zijn vriendjes via Hinge. Hij gaat naar de sportschool, kookt thuis, kijkt Netflix met zijn vaste partner. Hij leeft, kortom, zoals zijn hetero collega's leven. Dat is precies wat zijn ouders voor hem hadden gehoopt.

De vraag is alleen: wat is er nog specifiek aan zijn leven als homoseksuele man? Behalve dan met wie hij naar bed gaat?

Assimilatie heeft een prijs

De Amerikaanse schrijver Andrew Sullivan, zelf conservatief en homo, schreef hier al in de jaren negentig over. Hij voorspelde dat het homohuwelijk en militaire dienst de gay beweging effectief zouden beëindigen. Niet met een knal, maar met een geeuw.

Hij kreeg gelijk. Het huwelijk kwam er. De acceptatie volgde. En de subcultuur loste langzaam op in de mainstream.

Voor wie altijd vooral gelijk wilde zijn aan de buurman, is dat winst. Voor wie dacht dat homoseksualiteit ook een eigen blik op de wereld bood, een eigen humor, een eigen esthetiek, een eigen verzet tegen de burgerlijke norm, voelt het als verlies.

Beide gevoelens zijn legitiem. Het probleem is dat over het tweede gevoel nauwelijks meer wordt gesproken. Wie het aankaart, krijgt al snel het verwijt sentimenteel te zijn. Of erger: niet inclusief.

De tegenstem

Niet iedereen rouwt. Sasha Velour, dragqueen en cultureel commentator, zei in een interview: "De scene was nooit voor iedereen veilig. Vrouwen, mensen van kleur, transpersonen — die werden vaak buitengesloten. Dat de oude structuren verdwijnen, biedt ruimte voor nieuwe."

Ze heeft gelijk. De gay scene van de jaren tachtig en negentig was vaak wit, mannelijk en gericht op een bepaald type lichaam. Romantiseren is gevaarlijk.

Maar het alternatief — alles oplossen in een algoritme dat ons matcht op basis van foto's en voorkeuren — voelt ook niet als bevrijding. Eerder als een nieuwe vorm van eenzaamheid. Verpakt in vrijheid van keuze.

Wat blijft

Terug naar de Reguliersdwarsstraat. De man bij de gevel drukt zijn sigaret uit. Hij loopt door, richting Rembrandtplein. Hij kent hier nog twee plekken waar hij naar binnen kan. Vrijdagavond. Hij zal er waarschijnlijk dezelfde gezichten zien als vorige week.

Misschien is dat het wat verdwijnt: niet de bars zelf, maar het toeval. De vreemde die je leven binnenliep. De avond die anders eindigde dan je had gepland. De gemeenschap die je niet zelf had samengesteld op basis van filters.

De jongere generatie heeft daar misschien geen behoefte aan. Of ze ontdekt over twintig jaar dat ze het toch had gewild. Dat valt nu nog niet te zeggen.

Wat wel te zeggen valt: een cultuur die haar eigen rafelranden opruimt, wordt op den duur gladder, maar ook leger. Dat geldt voor steden. Dat geldt voor gemeenschappen. En dat geldt, vermoedelijk, ook voor ons.