De darkroom is dicht, en niemand weet meer waar te kijken

Op een dinsdagavond in oktober loopt een man van een jaar of vijftig langs de Reguliersdwarsstraat. Hij blijft staan voor een pand met dichtgeplakte ramen. Vroeger zat hier Cockring. Daarna iets anders. Nu staat het leeg. De man maakt een foto met zijn telefoon. Dan loopt hij door.

Het tafereel is alledaags geworden. In Amsterdam, Rotterdam, Berlijn en New York sluiten homobars in een tempo dat niemand had voorspeld. Soho in Londen verloor in tien jaar bijna de helft van zijn gay venues. In San Francisco, ooit de hoofdstad van homoseksueel uitgaan, halveerde het aantal bars sinds 2000. De cijfers liegen niet. De stad als gay speeltuin loopt leeg.

De app heeft gewonnen

De makkelijke verklaring is Grindr. En die klopt voor een groot deel. Waarom naar een rokerige kelder gaan als je vanaf je bank kunt scrollen? De moeite van aankleden, reizen, drankjes betalen, oogcontact maken — het is een omweg geworden. Het doel is sneller te bereiken.

Maar dat is niet het hele verhaal. Want bars zijn nooit alleen plekken voor seks geweest. Ze waren plekken voor herkenning. Je liep binnen en je was niet meer de enige. Dat klinkt sentimenteel, maar het was praktisch. Voor wie opgroeide in een dorp, een streng gezin of een vijandige klas, was de eerste keer in een homobar een soort thuiskomst. Ook als je verder niemand sprak.

Die functie heeft de app niet overgenomen. Een app laat je zien wie er in de buurt is. Een bar liet je zien wie je zelf kon worden.

De winst van de gewone wereld

Tegelijkertijd is er iets gebeurd dat we niet mogen vergeten. Homo's hoeven niet meer naar aparte plekken. Twee mannen die hand in hand door de Jordaan lopen, trekken in 2026 geen blikken meer. In de gewone kroeg om de hoek staat ook weleens een regenboogvlaggetje. Op bruiloften zijn homostellen vanzelfsprekend. Op kantoor ook.

Dat is een overwinning waar generaties voor hebben gevochten. Het zou raar zijn die niet te vieren. De homobar was deels een gevolg van uitsluiting. Wie nergens anders welkom was, maakte zijn eigen plek. Nu we overal welkom zijn, is de noodzaak weg.

Of toch niet helemaal?

Wat we niet zagen aankomen

Onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau laat al jaren zien dat jonge homomannen vaker eenzaam zijn dan hun heteroleeftijdsgenoten. Dat is opmerkelijk. Want juist deze generatie heeft de meeste vrijheid. Ze kunnen uit de kast op hun veertiende, trouwen op hun dertigste, kinderen krijgen op hun veertigste. Alles mag. En toch.

Een vriend van begin dertig vertelde laatst dat hij geen idee heeft waar hij andere homomannen moet ontmoeten als hij geen seks zoekt. Hij wil gewoon vrienden. Maar het sportcafé voelt te hetero, de app voelt te seksueel, en de paar overgebleven bars zijn vol mannen van zestig die nostalgisch zijn over de jaren tachtig. Hij voelt zich nergens helemaal thuis.

Dat is het paradoxale verlies. De gay scene was nooit alleen een uitgaansleven. Het was een infrastructuur voor vriendschap, mentorschap, troost. Oudere mannen leerden jongere de spelregels. Niet alleen over seks, ook over leven. Hoe je omgaat met je familie, met afwijzing, met aids, met ouder worden. Die overdracht gebeurde in bars, sauna's, cafés. Niet via een scherm.

De andere kant van het verhaal

Niet iedereen ziet het zo somber. Schrijver Bruce LaBruce noemde de oude gay scene ooit "een ghetto met goede muziek". Hij bedoelde: prachtig, maar ook beklemmend. Niet iedereen voelde zich thuis tussen de gespierde lijven en de strakke dresscodes. Wie te dik, te vrouwelijk, te bruin of te oud was, viel ook in die wereld buiten de boot.

De jongere generatie wijst daar terecht op. Voor hen is de mythe van de gouden jaren tachtig niet zo gouden. Ze willen ruimte voor lesbische vrouwen, voor transpersonen, voor mensen die zich niet in één hokje laten duwen. De oude homobar was vaak een mannenbar. En binnen die mannenbar was er ook een hiërarchie.

Dat klopt. En toch. Een ruimte die niet voor iedereen perfect was, is nog altijd iets anders dan helemaal geen ruimte.

Nieuwe vormen, oude behoeften

Er gebeurt wel iets nieuws. In Amsterdam zie je sinds een paar jaar queer leesclubs, koorclubjes, sportgroepen, wandelclubs. Op zondagmiddag, niet om twee uur 's nachts. Nuchter, niet dronken. Met thee, niet met poppers. Voor sommigen is dat een opluchting. Eindelijk een homowereld die niet draait om wie het strakste lichaam heeft.

Voor anderen is het een verarming. De energie van de nacht, de anonimiteit, het verlangen — dat krijg je niet terug met een wandelclub. Beide stemmen hebben gelijk. Het zijn gewoon verschillende mensen die verschillende dingen nodig hebben.

De vraag is of er ruimte is voor allebei. Of de markt, de huurprijzen en de apps het oude model definitief de das om hebben gedaan. Het lijkt er wel op. Een bar openen in het centrum van Amsterdam is geen liefdadigheid. Het is een onderneming. En als de klanten thuis op de bank zitten te scrollen, gaat het licht uit.

Wat blijft

De man bij het lege pand op de Reguliersdwarsstraat liep door. Misschien naar huis, misschien naar een afspraak die hij in de tram had gemaakt. Hij leefde in een wereld die zijn jongere zelf zich niet had kunnen voorstellen. Vrij, veilig, geaccepteerd. En tegelijk een beetje verdwaald.

Misschien is dat de prijs van vooruitgang. Wat je niet meer nodig hebt om te overleven, verdwijnt vanzelf. De gay bar was een product van uitsluiting. Nu de uitsluiting kleiner wordt, kalft ook de bar af. Logisch. Verdrietig. Onvermijdelijk.

Het zou helpen als we het verlies tenminste benoemen. Niet om terug te willen. Maar om te bedenken wat we, in een andere vorm, opnieuw moeten uitvinden. Een plek om binnen te lopen en niet de enige te zijn. Dat is geen luxe. Dat is een basisbehoefte. En een telefoon kan dat niet vervangen.