Doxy-PEP uitgelegd: Een noodpil tegen bacteriële soa

Eén dosis van antibioticum doxycycline vermindert syfilis- en chlamydiarisico aanzienlijk. Dit is de kern van doxy-PEP, een preventiestrategie in de VS en Frankrijk. Voor homo's en biseksuele mannen met herhaalde bacteriële soa kan dit verandering brengen.

Dit artikel legt uit wat doxy-PEP is, wat onderzoeken aantonen en waar Nederland nu staat.

Wat is doxy-PEP?

PEP staat voor profylaxe na blootstelling. Het idee is eenvoudig: neem medicijnen kort na mogelijke blootstelling. Bij hiv-zorg gebruiken artsen antiretrovirale middelen gedurende 28 dagen na risico.

Doxy-PEP werkt hetzelfde, maar tegen bacteriële soa. De standaarddosis is 200 mg doxycycline, eenmalig, binnen 72 uur na onbeschermde seks. Doxycycline is een oud, goedkoop antibioticum tegen acne en chlamydia.

Doxy-PEP richt zich op chlamydia, syfilis en gonorroe. Het beschermt niet tegen hiv, hepatitis C of virale infecties. Voor hivpreventie blijven PrEP en vaccijnonderzoek essentieel.

Wat toont onderzoek aan?

De belangrijkste studie is de DoxyPEP-trial uit april 2023. Onderzoekers volgden meer dan 500 homo's en transgender vrouwen.

De resultaten waren duidelijk:

• Chlamydiagevallen daalden met ongeveer 88 procent.
• Syfilisgeavallen daalden met ongeveer 87 procent.
• Gonorroegeavallen daalden met ongeveer 55 procent.

Een Franse studie toonde vergelijkbare resultaten. Gonorroebescherming was zwakker, omdat veel stammen al resistent zijn.

Belangrijk: heteroseksuele vrouwen hadden geen duidelijk voordeel. Een proef in Kenia toonde geen duidelijk effect. Onderzoekers onderzoeken nog waarom.

Waarom is dit nu belangrijk?

Bacteriële soa stijgt snel in Nederland en Europa. Syfilis onder homo's bereikt tienjarige hoogtepunt. Ook chlamydia en gonorroe stijgen.

Voor sommige mannen worden soa-infecties herhaaldelijk probleem. Doxy-PEP kan deze belasting verminderen.

In oktober 2024 gaf CDC de eerste amerikaanse richtlijn. Frankrijk volgde met soortgelijke aanbevelingen.

Wat geldt in Nederland?

Nederlandse beleid is voorzichtiger. NVHB en Aids Nederland erkennen bewijzen maar raden nog geen algemeen gebruik aan.

Enkele nederlandse hivclinics schrijven doxy-PEP al voor aan geselecteerde patiënten. Een formele landelijke richtlijn volgt, maar geen datum bekend.

Aidsfonds vraagt snellere beslissingen. Critici willen meer tijd voor risicoonderzoek.

Het grote zorg: antibioticaresistentie

Het risico is niet de veiligheid voor individuen. Doxycycline is goed verdragen met milde bijwerkingen. Het risico is op populatieniveau: regelmatig antibioticagebruik kan resistentie vergroten.

Twee vragen zijn cruciaal:

1. Wordt gonorroe moeilijker te behandelen? Gonorroe is al resistent tegen veel antibiotica. Meer doxycyclinegebruik kan dit versnellen.
2. Wat gebeurt met lichaamsbacteriën? Doxycycline beïnvloedt darmbacteriën en Staphylococcus aureus. Langetermijneffecten zijn onbekend.

Vervolgonderzoek toonde bescheiden resistentie-stijging. De betekenis wordt nog betwist. WHO vraagt nauw toezicht op resistentie.

Wie kunnen ervan profiteren?

Doxy-PEP helpt het meest bij:

• Homo's en biseksuele mannen met recente bacteriële soa.
• Transgender vrouwen in dezelfde situatie.
• Menschen op PrEP of met hiv die herhaalde infecties krijgen.

Het is over het algemeen niet raadzaam voor:

• Mensen met zeldzame of geen soa-blootstelling.
• Heteroseksuele cisgender vrouwen, op basis van huidige gegevens.
• Zwangere mensen, doxycycline schaadt beenderen en tanden.

Wat moet je doen?

Doxy-PEP is geen diy-project. Online kopen zonder controle betekent geen testen en slecht beheer. Dit schaadt jezelf en de volksgezondheid.

Als doxy-PEP relevant voor je kan zijn, volg deze stappen:

• Praat met je huisarts of hivconsulent.
• Laat je volledig testen, inclusief hiv en syfilis.
• Bespreek hoe vaak je onbeschermde seks hebt.
• Afspraken over regelmatig testen, meestal elke drie maanden.

Doxy-PEP vervangt condooms, vaccinaties of testen niet. Het is een aanvullend hulpmiddel. Verstandig gebruikt, kan het veel infecties voorkomen.

Nederlands beleid volgt waarschijnlijk binnenkort. Tot dan geldt: wetenschap is veelbelovend, praat met je arts en resistentiebewaking is essentieel.